Van uitzichtloosheid naar verbinding: het verhaal van Sanne Het verhaal van Sannes moeder uit het boek Loekemeijermethode Verbindingsvol Hechten. Toen Sanne in de tweede klas van het gymnasium zat, kreeg ze steeds meer fysieke klachten. Ze kon soms niet meer op haar benen staan en haar zicht verslechterde tijdelijk. Na een val tijdens het skeeleren liep Sanne een flinke hersenschudding op. Hierna ging het verder bergafwaarts. Ze at steeds minder en ontwikkelde anorexia. In tien weken tijd viel ze twintig kilo af. Tijdens haar behandeling in een kliniek voor eetstoornissen ontstond het vermoeden dat ze autisme had. Op haar zeventiende kreeg Sanne de diagnose autisme. Achteraf viel veel op zijn plek. Veel van haar gezondheidsklachten bleken samen te hangen met spanning doordat ze de wereld om haar heen niet goed begreep. Een nachtmerrie Na het gymnasium ging Sanne studeren en wonen in een studentenhuis met begeleiding voor jongeren met autisme. Ze stopte met haar studie vanwege een burn-out. Ze wilde naar een begeleid wonen voorziening bij ons in de buurt, in de hoop daar meer rust en begrip te vinden. Sanne vond het bij ons thuis te druk en voelde zich niet begrepen. Na een paar weken ging het steeds slechter. Na maanden wachten op een behandeling was de situatie voor Sanne zo uitzichtloos geworden dat ze een suïcidepoging deed. Ze werd gedwongen opgenomen op de High Intensive Care (HIC) van de GGZ. We belandden in een nachtmerrie. Ze kon niet meer lopen, niet meer praten en de dissociaties begonnen. De opname duurde vierenhalve maand. In de jaren daarna volgden meerdere suïcidepogingen en daarmee ook meerdere gedwongen opname Euthanasiewens: het leven is te moeilijk Op 22-jarige leeftijd sprak Sanne tijdens een opname haar euthanasiewens uit. Ze voelde zich niet begrepen en zag geen uitweg meer. Wij waren radeloos, verdrietig en voelden ons ontzettend machteloos. We wilden haar zo graag helpen, maar wisten niet hoe. Juist in die periode kwam er onverwacht een sprankje hoop. Ik las over de Loekemeijermethode en het bieden van Actieve Nabijheid: het mogelijk maken van emotionele en sociale gehechtheidsontwikkeling door nabijheid, begrip en veiligheid te bieden. Tijdens het lezen van het boek vielen de puzzelstukjes op hun plek. Voor het eerst begreep ik waarom eerdere behandelingen onvoldoende aansloten, waarom het zo slecht ging met Sanne en hoe we haar konden helpen. Actieve Nabijheid op de High Intensive Care In de week nadat ik het boek was gaan lezen, heb ik mijn bevindingen met de behandelaren gedeeld. Ik ben hun ontzettend dankbaar dat ze mij en de Loekemeijermethode direct serieus namen en mij hierin steunden. Je kunt alleen overtuigen als je zelf ergens van overtuigd bent. Ik was overtuigd van deze aanpak en ging er vol voor. Ik ben Sanne meteen Actieve Nabijheid gaan geven op de High Intensive Care van de GGZ. Dit deed ik door overdag bij haar te zijn, naar haar te luisteren, begrip te tonen en haar uit te leggen dat ik eindelijk begreep waarom het niet goed met haar ging. Ik was er gewoon voor haar. Hierdoor voelde Sanne zich gehoord en begrepen. Ik merkte dat Sanne weer vertrouwen in mij kreeg. Door de jaren van begeleid wonen en de crisisopnames was ze van mij onthecht geraakt. Na een paar weken voelde ik dat ze zich weer aan mij had gehecht. Dit gaf mij zelfvertrouwen en hoop voor de toekomst. Een rustige plek om te herstellen Na de opname mocht Sanne niet meer terug keren naar de woonvoorziening waar ze woonde, omdat het te slecht met haar ging. Bij ons in huis vond Sanne het altijd al te druk. De voor ons normale huiselijke geluiden zoals de tv en onverwacht bezoek kon ze niet meer aan. We hebben toen een mantelzorgwoning voor haar gekocht. Het staat op ons weilandje, zo ver mogelijk bij de weg vandaan, met uitzicht over de weilanden. Gegijzeld door een strakke dagplanning Gedurende de eerste weken thuis was het nog heel moeilijk om de dagen goed door te komen. Sanne was gewend aan een strakke dagplanning: opstaan, aankleden, ontbijten, medicijnen innemen en een activiteit. Doordat zij dit zo gewend was, maakten we in het begin ook zo’n planning. Vaak hadden we die al vroeg op de dag doorlopen. Dat leverde stress op, ook bij mij. Bovendien lukte het niet altijd om alles af te vinken, wat Sanne extra spanning gaf. Door Actieve Nabijheid te geven en samen te bedenken wat we zouden gaan doen, heeft ze zelf ervaren dat zo’n strakke planning niet werkt. Langzaam liet ze die steeds meer los. We drinken nu koffie wanneer het uitkomt en bedenken vaak spontaan wat we die dag gaan doen. De huishoudelijke klusjes en boodschappen verdeelt ze nog wel over de week, maar als iets een keer niet lukt, ervaart ze daar geen stress meer door. Een weg terug naar het leven Sanne voelt tegenwoordig zelf aan wanneer iets te veel wordt en geeft dat ook aan. Als iets toch te veel is geweest, herstelt ze nu snel. Het is makkelijker geworden om met haar over gevoelens te praten. Ze kan aangeven waar ze last van heeft, legt vaak zelf het verband met de oorzaak en bespreekt dit ook. Vroeger deed ze dat niet en bouwde de spanning zich op, met uitvalsverschijnselen als gevolg. Sanne kan per dag steeds meer activiteiten aan en houdt deze ook langer vol. Ze kan veel beter omgaan met sensorische prikkels. Ze gaat zelfstandig op pad, staat open voor nieuwe activiteiten en wil zelf haar huishoudelijke klusjes doen en haar tuin onderhouden. Dagelijks gaat ze meerdere keren de deur uit voor boodschappen, sport, een wandeling of een bezoek aan vrienden. We gaan samen naar de sportvereniging en dat doet haar erg goed. Het is inmiddels een vertrouwde omgeving geworden en ook de sociale contacten gaan veel beter. Sinds kort gaat ze er ook zelfstandig naartoe als ik een keer niet mee kan. Ik ben letterlijk van de ene op de andere dag niet meer zo nodig. Gedurende de afgelopen
Een vergeten kind: uiteraard Een vergeten verwaarloosd kind. Het had zo anders kunnen zijn. Waren we er maar eerder geweest, dan hadden we…Een vastgeroest cognitief zorgsysteem, een zorgsysteem zonder nabijheid, verbinding en veiligheid. Een vergeten kind heeft hechting, veiligheid, nabijheid en verbinding nodig in een veilige omgeving. Dan is er pas kans op herstel. Het onderstaande gedicht komt uit het boek ‘Verbindingsvol Hechten‘. De #Oneliners van Tina Willekes-Scoon spreken waar woorden tekortschieten. Aanmelden Loekemeijermethode e-learning Uiteraard Zijn eerste kennismaking met de wereldVerwaarlozing, misbruik, mishandelingUit huis geplaatstPleeggezin in en uitInstelling in en uitCrisisopvangSchrijnend, onmenselijk, onvoorstelbaar, misdadig, misstanden, wat zou het juiste woord zijn Gedragingen verkeerd geïnterpreteerdGestapelde onveiligheid, trauma, overlevenGestapeld maar niet complex, eigenlijk heel logischAls je je erin verdieptKijkend naar hem, kijkend naar het waaromNiet kijkend naar het gedrag Als hij een jong dier was geweest dat steeds bij zijn moeder werd weggehaald, vonden we het hartverscheurendAls hij een porseleinen beeld was dat stuk viel, probeerden we het te lijmenHij is op zoek naar gehechtheid, verbinding, vertrouwen, naar een onvoorwaardelijke liefdeHij ontvangt liefdeloze verlating, afwijzing, verstotingZo jongTrauma op traumaNiet gehoord, gezien, begrepen en geliefdKeer op keerMensen zijn onveiligSpullen zijn veiligHechten aan spullenZijn spullen worden afgepaktZijn laatste stukje veiligheid halen ze wegNaakter en onveiliger kan hij niet zijn Hij weet niet wie hij isHij heeft geen identiteitZijn zelfbeeld is nog niet door hemzelf gevormdWel door anderen: Verwaarlozing, misbruik, mishandelingen, pesterijen, genegeerd, gestraft, getraumatiseerd, niet geloofd, niet begrepen, alles afgepakt, opgesloten, gebroken, buitengesloten, verlaten, verstoten, afgewezenAls een dier behandeldLaten vallen als een porseleinen beeld, niet opgeraapt en gelijmd Hij heeft geen identiteit, maar hij weet wel dat hij zichzelf niet wil zijnHij creëert een nieuwe ik met een ander genderHij weet nog steeds niet wie hij isHij weet wel wie hij niet wil zijn, zichzelf Hij draagt de verantwoordelijkheid voor wat anderen hem hebben aangedaan en toegeschrevenHij zoekt hechting en veiligheidHij bevindt zich in de EenkennigheidsfaseDrang om te hechten en angst om verlaten te wordenHij zoekt verbinding en nabijheid, net als een dreumes van 8 maandenMaar dan in een groot lichaamMet slim hoofdIedere minuscule afwijzing triggert trauma Zijn gedrag is ongewenst, hij is ongewenstBevestigd wordt dit, dagelijks en zijn korte leven lang Door jouw gedrag stoot je mensen afJe hebt al jaren geen knuffel en warmte gehad, uiteraard mag je geen fysiek contact hebben met de groepsleidingJe saboteert met je zelfbepalende gedrag alle regelsJe manipuleertJe liegt Of Hij volgt zijn oerinstinct, zijn hechtingsinstinct en wordt weer afgewezen, verstoten Het zoeken van verbinding en nabijheid wordt niet begrepenJuist gedrag, geïnterpreteerd als ongepast Je arm willen vasthoudenJe over je haar aaienJe steeds opzoekenBij je willen blijvenJe een koosnaampje geven Zoveel veerkracht, doorzettingsvermogen, liefde, humor, nog niet onthechtBewonderingswaardig Uiteraard heeft hij veiligheid, warmte, verbinding en hechting nodigKon ik hem maar in mijn broekzak steken en hem meenemenIk ga zorgen dat ze jou begrijpen en dat jij jij mag zijn, je bent goed zoals je bentDit zijn wij je verschuldigd Logisch als je vanuit begrip begrijpt Ik begrijp jouWat jij ervaart, het is logischIn jouw geval zou ik Ook niet mezelf willen zijnOok mijn kamer niet af durvenOok hunkeren naar een knuffelOok een koosnaampje verzinnen Ik begrijp jouJouw trauma, jouw hechtingsdrangJouw innige onveiligheidAl jouw gedragingen zijn logisch Passend bij Ontwikkelingsfase 3 van de gehechtheid Waarom ziet niemand dat, het is zo logischJij wordt niet gezien, begrepen en gehoordHet is vreselijk, het spijt meHet spijt me dat dit jou overkomen isZij begrijpen het begrip niet Ik ga ze vertellen Dat jij en alles aan jou logisch isDat jij geen ongepast gedrag bentDat zij het logische niet begrijpen Ik ga ze helpen jou te begrijpen, zodat Zij vanuit begrip kunnen gaan begrijpenZij jou kunnen horen en zienZij zich met jou gaan verbindenZij jou helpen ontwikkelenJullie samen alsnog veilig gaan hechtenJij jouw trauma’s kan gaan regulerenJij Actieve Nabijheid krijgtJij voor het eerst jij kunt zijn
Omdenken: hechten als basis voor ontwikkeling Wat ik me steeds weer afvraag is waarom we zo hardnekkig blijven kijken naar diagnoses en de onveilige hechtingsstijlen in plaats van naar de ontwikkeling van de gehechtheid. Ik wil heel graag een zaadje planten… is er misschien een mogelijkheid dat we kunnen proberen te gaan omdenken naar dat er bij autisme of een onveilige hechting wél ontwikkeling mogelijk is? Dat een diagnose geen vonnis is waar we ons hele leven aan vastzitten? Gehechtheidsinterventies Gehechtheidsinterventies zijn vaak gericht op het leren omgaan met een diagnose en niet op het alsnog mogelijk maken van een veilige hechting. En daar slaan we de plank mis. Er wordt vaak gedacht dat autisme of een onveilige hechting een blijvend effect heeft op hoe iemand relaties aangaat, vriendschappen onderhoudt, samenwerkt, emoties reguleert. We zien juist dat dit bij het merendeel geen blijvend effect is. Waar zit het verschil dan in? De gebruikelijke interventies sluiten niet aan bij gehechtheidsontwikkeling. Het zijn veelal cognitieve interventies of interventies hoe om te gaan met je diagnose. Dit zorgt er niet voor dat iemand groeit in zijn of haar gehechtheidsproces. Als je de diagnose autisme of een onveilige hechtingsstoornis krijgt, wordt er niet gekeken naar in hoeverre de gehechtheid wél is ontwikkeld. Terwijl dit de eerste stap in de interventie zou moeten zijn: in welke ontwikkelingsfasen van de gehechtheid bevindt iemand zich. Ontwikkelingsfasen van de gehechtheid De ontwikkeling van de gehechtheid bestaat, net als ieder ander ontwikkelingsgebied, uit een vaste ontwikkelingslijn. Deze ontwikkelingslijn wordt opgedeeld in fasen, ontwikkelingsfasen. Wanneer je een diagnose krijgt weet je nog niet in welke gehechtheidsfase je zit. Als je dit niet weet, kan er ook niet worden aangesloten bij deze ontwikkelingslijn om tot een volgende gehechtheidsfase te komen. Als je dit wel weet, weet je ook wat de oorzaak van gedragingen en trauma’s zijn. Het niet weten is een hevig gemis voor het stapsgewijs inzetten van de interventie ofwel de Actieve Nabijheid. Actieve Nabijheid moet precies aansluiten bij de ontwikkelingsfase waarin iemand zit. Als je te laag of te hoog aansluit, gaat de ontwikkeling niet verder. Ontwikkeling wel mogelijk Bij autisme of een onveilige hechting is de ontwikkeling door allerlei omstandigheden stil komen te staan in Ontwikkelingsfase 4 of lager van de emotionele en sociale gehechtheid. Dit komt overeen met een ontwikkelingsleeftijd van de gehechtheid van 3 jaar of jonger. En laat nu net tijdens deze ontwikkelingsleeftijd de belangrijkste groei van de gehechtheid plaatsvinden. Dit betekent dat er nog volop ontwikkeling mogelijk is. Ook als een kind ouder is dan 3 jaar en zelfs een jongere of volwassene. Het draait hier om de ontwikkelingsleeftijd en niet om de ontwikkelde cognitie of kalenderleeftijd. Daarbij weten we dat hersenen zich gedurende het hele leven blijven aanpassen en nieuwe verbindingen kunnen vormen. Dit geldt ook voor het ontwikkelingsgebied hechting. Ervaringsverhaal Ina vertelt in het boek Verbindingsvol Hechten: “Ik ben 57 jaar, op deze leeftijd ben ik in Ontwikkelingsfase 6 aangekomen. Ik bloei op. Ik mag er zijn. Ik ontdek mezelf. Ik had van tevoren niet kunnen bedenken hoe ik zou groeien. Ik vond het in het begin erg spannend om Actieve Nabijheid te krijgen. Ik wist niet waar dit naartoe zou gaan. Je weet wat je hebt. Een vaste structuur om mijn huishouden en opvoeding van mijn kinderen draaiende te houden. Hier had ik hard voor gewerkt. Toen ging ik het loslaten vanuit vertrouwen en door mezelf open te stellen. Ik had toen never nooit niet kunnen indenken hoe het nu is. Ik zou voor geen goud terug willen. Mijn ontwikkeling gaat zo geleidelijk en vanzelf, dat ik het niet opmerk. Als je groeit heb je zelf niet in de gaten dat je groeit. Het voelen en het inleven, het plopt nu vanzelf op. Ik hoef er bijna niet meer over na te denken, te imiteren of te camoufleren. Dit is de omgekeerde wereld, het is niet meer zo fragmentarisch. Door de Actieve Nabijheid die ik heb gekregen sla ik bijna nooit meer de plank mis op welk onderwerp dan ook.” Gehechtheidsbril In plaats van gedragingen te diagnosticeren als een stoornis zouden we dus kunnen omdenken naar iemand die nog volop aan het hechten is. Met deze gehechtheidsbril wordt nauwelijks gekeken. Zolang de kennis er niet is over de ontwikkeling van de gehechtheid en het idee bestaat dat er geen ontwikkeling mogelijk is, is er geen kans op hechting en herstel. Waar de zorg en het onderwijs vaak vastgeroest zitten in hun structuur, cognitieve systeem en oude patronen, blijven personen met autisme of hechtingsstoornis dit ook. Tenminste zolang als de ontwikkeling van de gehechtheid niet wordt meegenomen. Hechting is het fundament waarop alle andere ontwikkelingen rusten. Door eerst veiligheid te bieden, de verbinding aan te gaan en iemand volledig te horen en te zien, ontstaat er ruimte om verder te gaan hechten. Hechting en verbindingWanneer het brein en zenuwstelsel onveiligheid ervaren, schakelen ze over op overleven. Dan draait de dag om controle houden en vasthouden aan het bekende: bestaande structuren, routines en denkwijzen. Gaan leven en ontwikkelen vraagt om veiligheid, verbinding, nabijheid en hechting. Een zenuwstelsel dat zich veilig voelt, durft te ontspannen, te ontdekken en flexibel te reageren. Het krijgt ruimte om verder te rijpen. Hechting en verbinding zijn daarin onmisbaar: een omgeving waarin iemand zich gezien, gehoord en gedragen voelt, vormt de basis waarop groei mogelijk wordt. ADAutMet het onderzoeksinstrument van de Loekemeijermethode de ADAut (Attachment Development Autism) kunnen we vaststellen in welke ontwikkelingsfasen van de emotionele en sociale gehechtheid een kind of volwassene zich bevindt. Met deze resultaten kunnen we heel nauwkeurig gaan aansluiten met Actieve Nabijheid om ontwikkeling mogelijk te maken. E-learning en boek Verbindingsvol Hechten Het boek Verbindingsvol Hechten staat boordevol ervaringsverhalen van jong en oud hoe je met Actieve Nabijheid kunt aansluiten om gehechtheidsontwikkeling mogelijk te maken. De E-learning van de Loekemeijermethode helpt je om de Actieve Nabijheid in de praktijk toe te passen. Laten we samen gehechtheidsontwikkeling mogelijk maken en dit met elkaar delen.
