Sensorische, emotionele en sociale informatieverwerking

Sensorische, emotionele en sociale informatieverwerking 2017-12-23T20:36:32+00:00

“Iemand met autisme verwerkt informatie die binnenkomt via de zintuigen (horen, ruiken, proeven, zien, voelen, evenwicht), anders en trager. Hierdoor kan hij opvallend reageren op geluiden, geuren, smaken, visuele prikkels, aanrakingen en bewegingen.”

Sensorische informatie

Als iemand overgevoelig is voor sensorische informatie, komen sensorische prikkels vaak massaal en ongefilterd binnen. Hierdoor kan hij worden overspoeld door en op een opvallende manier reageren op bijvoorbeeld één bepaalde geur, smaak, visuele prikkel, een geluid, aanraking of beweging. De verwerking hiervan kost hem op dat moment alle aandacht en energie. Hij is alleen daarop gericht en heeft dan geen ruimte om andere (sensorische) informatie waar te nemen en te verwerken.

Bij lichamelijk contact kan iemand zich terugtrekken, verstijven of een vorm van weerstand tonen. Dit betekent niet dat hij er geen behoefte aan heeft; hij uit op deze manier dat een aanraking onprettig of zelfs pijnlijk aanvoelt. Toch is (lichamelijk) contact van essentieel belang tijdens het gehechtheidsproces. Het is belangrijk om na te gaan welke aanrakingen wél fijn aanvoelen en via welke andere zintuigen een blijk van waardering en liefde wel prettig binnenkomt.

Het is ook mogelijk dat sensorische informatie traag wordt verwerkt. Hierdoor reageert iemand niet of niet direct op bijvoorbeeld auditieve en visuele informatie, bewegingen, smaken, geuren, emoties of gevoelens van pijn. Het is mogelijk dat hij op een (veel) later tijdstip reageert op deze (sensorische) informatie. Zo kan het gebeuren dat iemand pas veel later opmerkt dat hij bedorven voedsel nuttigt, gezichten herkent, begrijpt wat er eerder gezegd is, beseft hoe zijn lichaam in de ruimte hoort te bewegen of zijn emoties en pijngevoelens uit.

Om passende en ontwikkelingsgerichte actieve nabijheid te geven is het essentieel om na te gaan hoe iemand reageert op sensorische informatie.

Emotionele en sociale informatieverwerking

Iemand met autisme neemt emotionele en sociale informatie waar in kleine stukjes en verwerkt deze los van elkaar. Het is een heel gepuzzel om van al die losse stukjes informatie een geheel te maken en dat kost (veel) extra aandacht, energie en tijd; de informatie wordt zodoende trager dan gemiddeld verwerkt. Als iemand emotionele en sociale informatie trager verwerkt, heeft hij ook meer verwerkingstijd dan gemiddeld nodig.

Het is te verwachten dat hij zich alleen blijft richten op het verwerken van al die losse stukjes informatie. Op zo’n moment heeft hij geen ruimte om ook andere informatie die zich aandient, te verwerken. Als hij hierdoor stukjes informatie mist, is de kans groot dat hij verkeerde verbanden legt of ergens een onjuiste betekenis aan geeft. Wellicht mist hij zo belangrijke informatie die nodig is om passend te kunnen reageren. Als hij niet (gepast) op jouw verzoek reageert, is dat geen onwil maar een kwestie van iets niet kunnen op dat moment. Daarbij heeft hij, door zijn trage informatieverwerking, extra verwerkingstijd nodig voordat hij (passend) kan reageren.

Iemand met autisme heeft dan ook niet de mogelijkheid om de vele sociale en emotionele situaties vanuit zichzelf in het geheel te kunnen overzien en hier passend op te reageren. Voor de verdere ontwikkeling van de gehechtheid is het van essentieel belang om na te gaan hoe iemand informatie verwerkt, of alle informatie is binnen gekomen, op de juiste manier is verwerkt en de onberekende informatie aan te vullen.

Overprikkeling

Wanneer er meer informatie binnenkomt dan iemand kan verwerken, ontstaat er overprikkeling. Op dat moment wordt er veel stress, angst, paniek of gevaar ervaren. Het gevolg hiervan is dat de adrenalineproductie in het lichaam stijgt. Hierdoor wordt een vecht-, verstijf- of vluchtreactie getoond om te kunnen ‘overleven’. De adrenalineproductie vermindert weer als de gevoelens van overprikkeling, stress, angst, paniek of gevaar over zijn; het lichaam gaat weer reageren zoals tevoren.

Wanneer iemand dagelijks (te)veel overprikkeling, stress, angst of paniek ervaart, heeft hij geen ruimte om zijn aandacht ergens anders op te richten en het gehechtheidsproces verder te doorlopen. Het is van essentieel belang dat het geven van actieve nabijheid zich eerst richt op het reguleren en verminderen van de binnenkomende sensorische informatie, emoties en gevoelens, en de oorzaak hiervan.