Sensorische, emotionele en sociale informatieverwerking

Sensorische, emotionele en sociale informatieverwerking 2018-06-19T11:04:20+00:00

Sensorische, emotionele en sociale informatieverwerking

Sensorische informatie

“De manier waarop sensorische prikkels worden verwerkt, is van grote invloed op het verloop van het gehechtheidsproces”.

Een kind, jongere of volwassene met autisme die zich nog in een lage ontwikkelingsstap van de gehechtheidsontwikkeling bevindt, verwerkt sensorische informatie die binnenkomt via de zintuigen (horen, ruiken, proeven, zien, voelen, bewegen, evenwicht), anders en veel langzamer dan gemiddeld. Hierdoor kan hij opvallend reageren op geluiden, geuren, smaken, visuele prikkels, aanrakingen en bewegingen.

Overgevoeligheid

Als iemand overgevoelig is voor sensorische informatie, komen sensorische prikkels vaak massaal en ongefilterd binnen, zeker in een lage ontwikkelingsstap. Hierdoor kan hij worden overspoeld door en op een opvallende manier reageren op bepaalde geuren, smaak, visuele prikkels, geluiden, aanrakingen of bewegingen. De verwerking hiervan kost op dat moment alle aandacht en energie. Hij is alleen daarop gericht en heeft dan geen ruimte om andere (sensorische) informatie waar te nemen en te verwerken.

Bij lichamelijk contact kan iemand zich terugtrekken, verstijven of weerstand tonen. Dit betekent niet dat hij hier geen behoefte aan heeft; hij uit op deze manier dat een aanraking onprettig of zelfs pijnlijk aanvoelt. Toch is (lichamelijk) contact van essentieel belang tijdens het gehechtheidsproces. Het is belangrijk om na te gaan welke aanrakingen wél fijn aanvoelen en via welke andere zintuigen een blijk van waardering en liefde wel prettig binnenkomt.

Later reageren op sensorische informatie

Als in een lage ontwikkelingsstap sensorische informatie nog erg traag wordt verwerkt, wordt er niet direct gereageerd op bijvoorbeeld auditieve en visuele informatie, bewegingen, smaken, geuren en lichamelijke prikkels zoals pijn. Het is mogelijk dat iemand op een (veel) later tijdstip reageert op deze informatie. Zo kan het gebeuren dat iemand pas veel later opmerkt dat hij bedorven voedsel nuttigt, gezichten herkent, begrijpt wat er eerder gezegd is, beseft hoe zijn lichaam in de ruimte hoort te bewegen of zijn pijngevoelens uit.

Ook informatie die essentieel is voor het gehechtheidsproces wordt zo veel later verwerkt en ook een reactie daarop kan veel later tot uiting komen. De kans bestaat dat iemand veel later reageert op een blijk van liefde of waardering waardoor deze reactie door de gehechtheidspersonen niet wordt opgemerkt als een verlate reactie of niet als zodanig herkend wordt. Zij kunnen dan niet of anders dan gewenst hierop reageren, met als gevolg dat hij zich op dat moment wellicht niet of minder gehoord en geliefd voelt.

Gerichtheid op zichzelf (emotionele ontwikkeling)

Sensorische informatieverwerking valt volgens Loekemeijer onder het ontwikkelingsgebied “Gerichtheid op zichzelf”, ofwel de emotionele ontwikkeling. Sensorische prikkels zijn, net als impulsen, emoties en gevoelens die iemand ervaart. Iemand kan sensorische prikkels vermijden of juist opzoeken. Dit is mede afhankelijk de situatie en van het karakter; reageert iemand actief of juist passief.

Actieve Nabijheid

Om passende en ontwikkelingsgerichte Actieve Nabijheid te kunnen bieden is het essentieel om erachter te komen in welke ontwikkelingsstap van de “Gerichtheid op zichzelf” een kind, jongere of volwassene zich bevindt en hoe hij reageert op sensorische informatie. Hoe hoger de ontwikkelingsstap, hoe beter en sneller iemand sensorische prikkels kan herkennen, duiden, plaatsen en reguleren (verminderen). Ook lukt het dan steeds beter om zelf een alternatief of oplossing te vinden om beter om te kunnen gaan met sensorische prikkels en deze te verminderen.

“Hoe verder iemand met autisme in zijn gehechtheidsontwikkeling komt, hoe beter en sneller hij sensorische informatie kan verwerken en reguleren”.

Dagelijkse, emotionele en sociale informatieverwerking

Iemand met autisme die zich nog in een lage ontwikkelingsstap bevindt neemt dagelijkse, emotionele en sociale informatie nog waar in losse stukjes. Voor Ontwikkelingsstap 6 kan iemand al die losse stukjes informatie nog niet vanuit zichzelf op basis van (aan)voelen tot een passend en overzichtelijk geheel maken. Het overzicht ontbreekt in dagelijks, emotionele en sociale situaties. Hij blijft hierin vastlopen doordat informatiestukjes onjuist, niet of gedeeltelijk gekoppeld worden tot een kloppend geheel. De kans is dan groot dat hij verkeerde verbanden legt, belangrijke informatie mist, de situatie niet begrijpt, er een verkeerde betekenis aan geeft en niet weet wat er van hem verwacht wordt. Door het gebrek aan overzicht mist hij informatie die nodig is om passend te kunnen reageren.

Daarbij wordt de informatie in een lage ontwikkelingsstap veel trager dan gemiddeld verwerkt. Als iemand emotionele en sociale informatie trager verwerkt, heeft hij ook meer verwerkingstijd nodig dan gemiddeld. Vanaf Ontwikkelingsstap 6 wordt de informatie stapsgewijs sneller verwerkt.

Actieve Nabijheid

Voor de verdere ontwikkeling van de gehechtheid is het van essentieel belang om erachter te komen in welke ontwikkelingsstappen van de Gehechtheid een kind, jongere of volwassene zich bevindt. Ook is het belangrijk om na te gaan hoe informatie wordt verwerkt, of alle informatie (juist) is binnengekomen, deze op de juiste manier is verwerkt en de ontbrekende informatie is aangevuld tot een overzichtelijk geheel.

Overprikkeling en gehechtheidsontwikkeling

Wanneer er meer (sensorische, emotionele en sociale) informatie via de zintuigen binnenkomt dan iemand (juist) kan verwerken, ontstaat er overprikkeling. Iemand ervaart op dat moment zeer hevige stress, angst of paniek. Het gevolg hiervan is dat de adrenalineproductie in het lichaam stijgt. Hierdoor krijgt diegene een vecht-, verstijf- of vluchtreactie om te kunnen ‘overleven’. Dit is mede afhankelijk van iemands karakter. De adrenalineproductie vermindert weer wanneer de hevige gevoelens van overprikkeling, stress, angst of paniek verminderd of gereguleerd worden; het lichaam gaat weer reageren zoals tevoren.

Actieve Nabijheid

Wanneer een kind, jongere of volwassene dagelijks teveel overprikkeling, stress, angst of paniek ervaart, heeft hij geen ruimte om zijn aandacht ergens anders op te richten en het gehechtheidsproces verder te doorlopen. Het is van essentieel belang dat het geven van Actieve Nabijheid zich eerst richt op het geruststellen en het reguleren en verminderen van de binnenkomende sensorische informatie, emoties en gevoelens, en de oorzaak hiervan.

Hoe verder iemand in zijn gehechtheidsontwikkeling komt, hoe minder vaak of hevig overprikkeling voorkomt. Mits er de juiste Actieve Nabijheid wordt gegeven gaat iemand steeds eerder de signalen van naderende overprikkeling herkennen, duiden, plaatsen, reguleren of verminderen en zijn gedragingen daarop afstemmen.

“Hoe verder iemand in zijn gehechtheidsontwikkeling komt, des te minder overprikkeling voorkomt.”