Veel thuiszitters willen leren. Ze zijn nieuwsgierig, intelligent en gemotiveerd. Wat ze niet kunnen, is leren in een situatie waarin ze zich onveilig voelen. Toch wordt dit vaak over het hoofd gezien. Er wordt gekeken naar de kalenderleeftijd, cognitieve mogelijkheden en leerdoelen, terwijl de emotionele en sociale ontwikkeling en gehechtheidsontwikkeling minstens zo belangrijk zijn. Zonder veiligheid is er geen ruimte voor nieuwsgierigheid, vertrouwen en groei.

Schooltrauma

Het verhaal van Jade uit het boek Verbindingsvol Hechten laat dit pijnlijk duidelijk zien. Op haar veertiende kwam zij thuis te zitten met een schooltrauma. Ze trok zich volledig terug op haar kamer; contact met haar moeder was nauwelijks nog mogelijk. Jade had al meerdere cognitieve therapieën gevolgd, zonder resultaat. Haar moeder volgde de oudercursus van de Loekemeijermethode en begon Actieve Nabijheid toe te passen. Meerdere keren per dag was ze in de kamer van haar dochter of in haar nabijheid.

Ze maakte contact. Toonde oprechte interesse. Zonder oordeel. Zonder mening. Zonder druk.
Ze vertraagde. Ze was er. Ze gaf verbindende signalen van begrip en nabijheid.
Langzaam ontstond er veiligheid.
Jade bloeide weer op. Ze kwam, letterlijk en figuurlijk, weer tevoorschijn. Ze durfde haar kamer uit. Ging weer naar buiten. De muts van haar hoodie ging af. Ze ging samen met haar moeder de wijde wereld in. Na een jaar voelde ze zich zelfs veilig genoeg om een baantje te willen.
Geen trekken.
Geen duwen.
Geen doorzetten.
Maar groeien vanuit veiligheid.

Ontwikkelingsfase 3: Eenkennigheid en Angst voor Vreemden

Veel kinderen, jongeren en jongvolwassenen met autisme of een anders werkend brein bevinden zich (nog) in Ontwikkelingsfase 3 van de emotionele en sociale gehechtheid: de fase van Eenkennigheid en Angst voor vreemden. Dat kan zich uiten in:

• Hevige hechtingsdrang (vastklampen, weerstand, meegaandheid of terugtrekken)
• Intense verlatingsangst
• Diepe onveiligheid in sociale situaties
• Overprikkeling door alle indrukken en informatie
• Aangepast gedrag als overlevingsstrategie
• Schooltrauma, schooluitval of terugtrekking
• Dwang, hevige weerstand of zelfs suïcidale gedachten
• Een zenuwstelsel dat zich onveilig voelt en aan het overleven is

Overvraging in het onderwijs

Het huidige onderwijssysteem is ingericht op kinderen die sociaal en emotioneel al verder ontwikkeld zijn. Er wordt verwacht dat leerlingen:

• zelfstandig werken
• plannen
• angsten reguleren
• sociaal afstemmen
• omgaan met prikkels
• hun ouders kunnen loslaten
  
  

Dit zijn vaardigheden die horen bij hogere ontwikkelingsfasen. Wanneer iemand daar nog niet is, ontstaat overvraging. En overvraging leidt niet tot groei, maar tot schooluitval. Thuiszitters vallen niet uit omdat ze niet gemotiveerd zijn.
Hun zenuwstelsel zegt simpelweg: “Dit is te veel.”

Dan is ‘even doorzetten’ geen optie meer. Leren kan pas plaatsvinden als er veiligheid is. Zonder veiligheid is er geen ruimte voor nieuwsgierigheid, vertrouwen en ontwikkeling.

Gehechtheidsvraag

De vraag zou niet moeten zijn:
Hoe krijgen we dit kind zo snel mogelijk weer in het gareel en naar school?
Maar:
Wat heeft dit kind nodig om zich veilig te voelen? Hoe kunnen we aansluiten?
Dat vraagt een andere blik. Kijken vanuit de gehechtheidsbril.

Actieve Nabijheid: de weg naar veiligheid

Dit vraagt om naast ouders te staan. Zij voelen vaak intuïtief aan wat hun kind nodig heeft en of het losgelaten kan worden. Vanuit verbinding en met vertrouwen in eigen kunnen, maakt het kind weer stapjes. Soms terug naar het onderwijs, soms naar andere vormen waarin ontwikkeling mogelijk is.

Gehechtheid eerst. Want pas als iemand zich écht gezien, gehoord en veilig voelt, kan het weer gaan ontdekken, leren en groeien. Oordeel of mening brengt op dat moment alleen maar meer onveiligheid en werkt averechts. Eerst de weg naar veiligheid en verbinding. Anders gaat het bergafwaarts.

Ook voor leerplichtambtenaren en onderwijsprofessionals ligt hier een belangrijke taak. Wanneer ouders en school samenwerken vanuit Actieve Nabijheid, verbinding en gehechtheidsbril, ontstaat er ruimte om schooluitval samen te voorkomen.

Verbindingsvol Hechten

In het boek Verbindingsvol Hechten staan ervaringsverhalen over hoe schooluitval te voorkomen bij jong en oud en hoe na schooluitval weer de wijde wereld in te gaan.